{"id":321674,"date":"2025-08-04T06:28:27","date_gmt":"2025-08-04T10:28:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/?p=321674"},"modified":"2025-08-04T06:28:27","modified_gmt":"2025-08-04T10:28:27","slug":"chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/","title":{"rendered":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible"},"content":{"rendered":"<p>A las puertas del Bicentenario, Bolivia enfrenta un duro diagn\u00f3stico de su historia econ\u00f3mica: dos siglos marcados por un patr\u00f3n repetitivo y agotado de desarrollo basado en la extracci\u00f3n de recursos naturales, seg\u00fan sostuvo el economista, Gonzalo Ch\u00e1vez, en una revisi\u00f3n cr\u00edtica del desempe\u00f1o econ\u00f3mico del pa\u00eds desde 1900 hasta la actualidad.<\/p>\n<p>Seg\u00fan Ch\u00e1vez, desde su creaci\u00f3n como rep\u00fablica en 1825, Bolivia ha seguido la misma l\u00f3gica econ\u00f3mica de \u201cdescubrir un recurso natural, extraerlo con entusiasmo, venderlo al mejor postor internacional y esperar que los precios globales est\u00e9n de buen humor\u201d.<\/p>\n<p>La plata en el siglo XIX; el esta\u00f1o en el siglo pasado; y el gas, el oro, la soya y el litio en el siglo XXI, fueron los recursos que sirvieron de motores coyunturales del crecimiento, siempre dependientes del contexto externo y nunca articulados a una estrategia de diversificaci\u00f3n productiva, observ\u00f3 el experto.<\/p>\n<p>El patr\u00f3n primario-exportador, tambi\u00e9n conocido como modelo extractivista, ha sido tan persistente que bien podr\u00eda registrarse como una marca pa\u00eds: \u201cBolivia, donde el PIB se excava\u201d, seg\u00fan Ch\u00e1vez, quien aclar\u00f3 que, aunque su eficacia para sostener el crecimiento ha sido desigual, es innegable su capacidad para estructurar la econom\u00eda y la pol\u00edtica nacional.<\/p>\n<p>Con base en los estudios del historiador econ\u00f3mico, Jos\u00e9 Peres Caj\u00edas, Ch\u00e1vez analiz\u00f3 los ciclos del Productor Interno Boliviano (PIB) boliviano desde 1900, dividi\u00e9ndolos en tres grandes etapas. La primera, de 1900 a 1950, tuvo al esta\u00f1o como eje, en una econom\u00eda olig\u00e1rquica y sin industrializaci\u00f3n. La segunda, posterior a la Revoluci\u00f3n Nacional de 1952, introdujo reformas transformadoras, pero sin una ruptura definitiva con el modelo extractivo. La tercera etapa abarca desde la crisis de los a\u00f1os 80, el giro neoliberal de 1985, y finalmente la irrupci\u00f3n del MAS en el siglo XXI.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>CRECIMIENTO CONDICIONADO<\/p>\n<p>\u201cEl crecimiento en Bolivia no ha sido una funci\u00f3n directa de la ideolog\u00eda, sino de una combinaci\u00f3n de factores estructurales, coyunturales (bonanzas y declives externos) y, no pocas veces, meteorol\u00f3gicos\u201d, afirm\u00f3 el economista, subrayando que los ciclos de auge y ca\u00edda han dependido hist\u00f3ricamente de los precios internacionales y no de un dise\u00f1o de pol\u00edticas coherentes a largo plazo.<\/p>\n<p>Advirti\u00f3 que, incluso los gobiernos que lograron altos niveles de crecimiento, como los reg\u00edmenes militares de David Toro, Ren\u00e9 Barrientos o Hugo Banzer, lo hicieron en contextos de precios favorables o inversi\u00f3n externa, pero sin lograr continuidad ni sostenibilidad: \u201cSe registra crecimiento econ\u00f3mico no cuando cambia el presidente, sino cuando cambian los precios internacionales del recurso natural que se exporta\u201d.<\/p>\n<p>En contraste, otros gobiernos democr\u00e1ticos, como los de V\u00edctor Paz Estenssoro en su primer mandato (1952\u20131956) o Jaime Paz Zamora (1989\u20131993), lograron cifras de crecimiento razonables bajo entornos m\u00e1s estables y con reformas estructurales en curso, aunque el promedio de crecimiento del siglo XX fue modesto (2.68% anual), en tanto que el del siglo XXI, fue ligeramente mayor (3.53%), pero insuficiente para cerrar brechas profundas en educaci\u00f3n, salud e infraestructura.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>MODELO DEL MAS<\/p>\n<p>Respecto al periodo del Movimiento al Socialismo (2006-2025), el crecimiento promedio fue de 4.89% en este periodo; sin embargo, \u201cno responde tanto a la genialidad del modelo\u201d, aclar\u00f3 el experto, sino al \u201capoyo de los altos precios del gas y los minerales\u201d.<\/p>\n<p>Seg\u00fan Ch\u00e1vez, la gesti\u00f3n del presidente, Luis Arce, mantuvo la l\u00f3gica del modelo anterior: bonos sociales, est\u00edmulo al consumo y una recuperaci\u00f3n basada en oro, soya y la \u201cpromesa\u201d del litio, pero el crecimiento m\u00e1s alto de este ciclo (6.1% en 2021) solo ser\u00eda un efecto estad\u00edstico tras la contracci\u00f3n de casi -9% en 2020. \u201cConsiderarlo un logro estructural ser\u00eda como aplaudirle a una pelota por volver a subir despu\u00e9s de caer\u201d, coment\u00f3.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>BICENTENARIO<\/p>\n<p>Ch\u00e1vez concluye que, a 200 a\u00f1os de historia, Bolivia no logr\u00f3 salir del c\u00edrculo vicioso del extractivismo, ni con modelos estatistas ni con paradigmas liberales. \u201cEl Estado puede ser un motor de crecimiento y redistribuci\u00f3n, pero tambi\u00e9n puede convertirse en una m\u00e1quina de gasto sin direcci\u00f3n (&#8230;) El mercado, por su parte, promete eficiencia, pero concentra la riqueza y suele olvidar a quienes no tienen con qu\u00e9 participar\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00e1vez plantea que el Bicentenario no puede ser solo una ocasi\u00f3n para discursos vac\u00edos, sino una oportunidad hist\u00f3rica para repensar el modelo de desarrollo nacional. En tal sentido, propuso \u201cun shock educativo, una estrategia de industrializaci\u00f3n real de los servicios, una revoluci\u00f3n institucional y apostar por el conocimiento, la innovaci\u00f3n y la productividad\u201d.<\/p>\n<p>De seguir con el paradigma actual, concluye, \u201cel siglo XXII podr\u00eda encontrarnos celebrando 300 a\u00f1os de lo mismo\u201d.<\/p>\n\r\n                <style type=\"text\/css\">\r\n                    \r\n                    #tdi_1  .td-doubleSlider-2 .td-item1 {\r\n                        background: url(https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-80x60.webp) 0 0 no-repeat;\r\n                    }\r\n                    #tdi_1  .td-doubleSlider-2 .td-item2 {\r\n                        background: url(https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-80x60.webp) 0 0 no-repeat;\r\n                    }\r\n                <\/style>\r\n\r\n                <div id=\"tdi_1\" class=\"td-gallery td-slide-on-2-columns\">\r\n                    <div class=\"post_td_gallery\">\r\n                        <div class=\"td-gallery-slide-top\">\r\n                           <div class=\"td-gallery-title\"><\/div>\r\n\r\n                            <div class=\"td-gallery-controls-wrapper\">\r\n                                <div class=\"td-gallery-slide-count\"><span class=\"td-gallery-slide-item-focus\">1<\/span> de 2<\/div>\r\n                                <div class=\"td-gallery-slide-prev-next-but\">\r\n                                    <i class = \"td-icon-left doubleSliderPrevButton\"><\/i>\r\n                                    <i class = \"td-icon-right doubleSliderNextButton\"><\/i>\r\n                                <\/div>\r\n                            <\/div>\r\n                        <\/div>\r\n\r\n                        <div class = \"td-doubleSlider-1 \">\r\n                            <div class = \"td-slider\">\r\n                                \r\n                    <div class = \"td-slide-item td-item1\">\r\n                        <figure class=\"td-slide-galery-figure td-slide-popup-gallery\">\r\n                            <a class=\"slide-gallery-image-link\" href=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2.webp\" title=\"4 CHAVEZ 2\"  data-caption=\"El economista, Gonzalo Ch\u00e1vez. Foto: RRSS\"  data-description=\"\">\r\n                                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-420x420.webp\" srcset=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-420x420.webp 420w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-300x300.webp 300w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-150x150.webp 150w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-768x768.webp 768w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2-696x696.webp 696w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-2.webp 823w\" sizes=\"(max-width: 420px) 100vw, 420px\" alt=\"\">\r\n                            <\/a>\r\n                            <figcaption class = \"td-slide-caption td-gallery-slide-content\"><div class = \"td-gallery-slide-copywrite\">El economista, Gonzalo Ch\u00e1vez. Foto: RRSS<\/div><\/figcaption>\r\n                        <\/figure>\r\n                    <\/div>\r\n                    <div class = \"td-slide-item td-item2\">\r\n                        <figure class=\"td-slide-galery-figure td-slide-popup-gallery\">\r\n                            <a class=\"slide-gallery-image-link\" href=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp\" title=\"4 CHAVEZ 1\"  data-caption=\"El Cerro Rico de Potos\u00ed (izq.) en pleno auge, en el siglo XIX, y los actuales yacimientos de litio bolivianos, la \u201cpromesa\u201d de la industrializaci\u00f3n moderna. Foto: Composici\u00f3n EL DIARIO\"  data-description=\"\">\r\n                                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-747x420.webp\" srcset=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-747x420.webp 747w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-300x169.webp 300w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-1024x576.webp 1024w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-768x432.webp 768w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-1536x864.webp 1536w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-150x84.webp 150w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-696x392.webp 696w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1-1068x601.webp 1068w, https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp 1600w\" sizes=\"(max-width: 747px) 100vw, 747px\" alt=\"\">\r\n                            <\/a>\r\n                            <figcaption class = \"td-slide-caption td-gallery-slide-content\"><div class = \"td-gallery-slide-copywrite\">El Cerro Rico de Potos\u00ed (izq.) en pleno auge, en el siglo XIX, y los actuales yacimientos de litio bolivianos, la \u201cpromesa\u201d de la industrializaci\u00f3n moderna. Foto: Composici\u00f3n EL DIARIO<\/div><\/figcaption>\r\n                        <\/figure>\r\n                    <\/div>\r\n                            <\/div>\r\n                        <\/div>\r\n\r\n                        <div class = \"td-doubleSlider-2\">\r\n                            <div class = \"td-slider\">\r\n                                \r\n                    <div class = \"td-button td-item1\">\r\n                        <div class = \"td-border\"><\/div>\r\n                    <\/div>\r\n                    <div class = \"td-button td-item2\">\r\n                        <div class = \"td-border\"><\/div>\r\n                    <\/div>\r\n                            <\/div>\r\n                        <\/div>\r\n\r\n                    <\/div>\r\n\r\n                <\/div>\r\n                \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A las puertas del Bicentenario, Bolivia enfrenta un duro diagn\u00f3stico de su historia econ\u00f3mica: dos siglos marcados por un patr\u00f3n repetitivo y agotado de desarrollo basado en la extracci\u00f3n de recursos naturales, seg\u00fan sostuvo el economista, Gonzalo Ch\u00e1vez, en una revisi\u00f3n cr\u00edtica del desempe\u00f1o econ\u00f3mico del pa\u00eds desde 1900 hasta la actualidad. Seg\u00fan Ch\u00e1vez, desde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":321676,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-321674","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-economia"],"acf":{"antetitulo":"A 200 a\u00f1os de su independencia"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"A las puertas del Bicentenario, Bolivia enfrenta un duro diagn\u00f3stico de su historia econ\u00f3mica: dos siglos marcados por un patr\u00f3n repetitivo y agotado de desarrollo basado en la extracci\u00f3n de recursos naturales, seg\u00fan sostuvo el economista, Gonzalo Ch\u00e1vez, en una revisi\u00f3n cr\u00edtica del desempe\u00f1o econ\u00f3mico del pa\u00eds desde 1900 hasta la actualidad. Seg\u00fan Ch\u00e1vez, desde [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"El Diario - Bolivia\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/eldiario.bolivia\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-04T10:28:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jeanette\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@eldiario_net\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@eldiario_net\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jeanette\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jeanette\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2c57cf2b7a7ae032e449e4c9b1019eac\"},\"headline\":\"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible\",\"datePublished\":\"2025-08-04T10:28:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/\"},\"wordCount\":824,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/4-CHAVEZ-1.webp\",\"articleSection\":[\"Econom\u00eda\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/\",\"name\":\"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/4-CHAVEZ-1.webp\",\"datePublished\":\"2025-08-04T10:28:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/4-CHAVEZ-1.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/4-CHAVEZ-1.webp\",\"width\":1600,\"height\":900,\"caption\":\"El Cerro Rico de Potos\u00ed (izq.) en pleno auge, en el siglo XIX, y los actuales yacimientos de litio bolivianos, la \u201cpromesa\u201d de la industrializaci\u00f3n moderna. Foto: Composici\u00f3n EL DIARIO\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/2025\\\/08\\\/04\\\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/\",\"name\":\"El Diario - Decano de la prensa nacional\",\"description\":\"El Diario - Decano de la prensa nacional\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#organization\",\"name\":\"El Diario - Decano de la prensa nacional\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/logo_ED.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/logo_ED.jpg\",\"width\":272,\"height\":52,\"caption\":\"El Diario - Decano de la prensa nacional\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/eldiario.bolivia\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/eldiario_net\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2c57cf2b7a7ae032e449e4c9b1019eac\",\"name\":\"Jeanette\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Jeanette\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eldiario.net\\\/portal\\\/author\\\/jeanette\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia","og_description":"A las puertas del Bicentenario, Bolivia enfrenta un duro diagn\u00f3stico de su historia econ\u00f3mica: dos siglos marcados por un patr\u00f3n repetitivo y agotado de desarrollo basado en la extracci\u00f3n de recursos naturales, seg\u00fan sostuvo el economista, Gonzalo Ch\u00e1vez, en una revisi\u00f3n cr\u00edtica del desempe\u00f1o econ\u00f3mico del pa\u00eds desde 1900 hasta la actualidad. Seg\u00fan Ch\u00e1vez, desde [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/","og_site_name":"El Diario - Bolivia","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/eldiario.bolivia\/","article_published_time":"2025-08-04T10:28:27+00:00","og_image":[{"width":1600,"height":900,"url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Jeanette","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@eldiario_net","twitter_site":"@eldiario_net","twitter_misc":{"Escrito por":"Jeanette","Tiempo de lectura":"4 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/"},"author":{"name":"Jeanette","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#\/schema\/person\/2c57cf2b7a7ae032e449e4c9b1019eac"},"headline":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible","datePublished":"2025-08-04T10:28:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/"},"wordCount":824,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp","articleSection":["Econom\u00eda"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/","url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/","name":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible - El Diario - Bolivia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp","datePublished":"2025-08-04T10:28:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp","contentUrl":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4-CHAVEZ-1.webp","width":1600,"height":900,"caption":"El Cerro Rico de Potos\u00ed (izq.) en pleno auge, en el siglo XIX, y los actuales yacimientos de litio bolivianos, la \u201cpromesa\u201d de la industrializaci\u00f3n moderna. Foto: Composici\u00f3n EL DIARIO"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/2025\/08\/04\/chavez-bolivia-enclaustrada-en-modelo-extractivista-limita-desarrollo-sostenible\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ch\u00e1vez: Bolivia enclaustrada en modelo extractivista limita desarrollo sostenible"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#website","url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/","name":"El Diario - Decano de la prensa nacional","description":"El Diario - Decano de la prensa nacional","publisher":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#organization","name":"El Diario - Decano de la prensa nacional","url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/logo_ED.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/logo_ED.jpg","width":272,"height":52,"caption":"El Diario - Decano de la prensa nacional"},"image":{"@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/eldiario.bolivia\/","https:\/\/x.com\/eldiario_net"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/#\/schema\/person\/2c57cf2b7a7ae032e449e4c9b1019eac","name":"Jeanette","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3ea2118a5f7dad2b7138b1187a6b7ee55f160b9968b66013c3a3ef39dd7e5798?s=96&d=mm&r=g","caption":"Jeanette"},"sameAs":["https:\/\/www.eldiario.net\/portal"],"url":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/author\/jeanette\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/321674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=321674"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/321674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":321677,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/321674\/revisions\/321677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/321676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=321674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=321674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eldiario.net\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=321674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}